Deksametazon

Dexamethasonum

АТХ код:

S01BA01 | Дексаметазон

Аналоги (jeneriklar, sinonimlar)

Deksazon, Deksamed, Deksametazonlong, Maksideks, Megadeksan, Ozurdex, Oftan Deksametazon

Ta'sir etuvchi modda

Дексаметазон (Dexamethasonum)

Farmakologik guruh

Глюкокортикостероиды, Офтальмологические средства

Shu farmakologik guruhga mansub

Беклометазон, Беклометазон-аэронатив, Метипред, Бетаметазон, Баларпан, Полькортолон

Lotin tilidagi retsept

Rp.: Dexamethasoni 0,5 mg
D. t. d. № 30 in tab.
S.: 1 tab. kuniga 1 marta, ichga, ovqat vaqtida yoki undan keyin (afzal ertalabki soatlarda)

Rp.: Sol. Dexamethasoni 0,025% – 2ml.
D. t. d. № 5 in amp.
S.: 20 ml 0,9% natriy xlorid eritmasi bilan tomir ichiga oqim bilan kuniga 1 marta yuborish

Rp.: Tab. "Dexamethason" 0,008 № 10
D.S.: 1 tab. kuniga 1 marta, ichga, ovqat vaqtida yoki undan keyin

Farmakologik xossalar

Yallig'lanishga qarshi, allergiyaga qarshi, immunosupressiv, shokga qarshi, glyukokortikoid.

Farmakodinamika

Sintetik glyukokortikoid (GKS), metillangan ftorprednizolon hosilasi. Yallig'lanishga qarshi, allergiyaga qarshi, immunosupressiv ta'sir ko'rsatadi, beta-adrenoreseptorlarning endogen katekolaminlarga sezgirligini oshiradi.

Spetsifik sitoplazmatik retseptorlar bilan o'zaro ta'sir qiladi (GKS retseptorlari barcha to'qimalarda mavjud, ayniqsa jigarida ko'p) va kompleks hosil qiladi, bu esa hujayralarda hayotiy jarayonlarni tartibga soluvchi oqsillar (shu jumladan fermentlar) hosil bo'lishini induktsiya qiladi.

Oqsil almashinuvi: plazmadagi globulinlar miqdorini kamaytiradi, jigar va buyraklarda albuminlar sintezini oshiradi (albumin/globulin koeffitsientini oshiradi), mushak to'qimasida oqsil sintezi va katabolizmini kuchaytiradi.

Lipid almashinuvi: yuqori yog' kislotalari va triglitseridlar sintezini oshiradi, yog'ni qayta taqsimlaydi (yog' asosan yelka, yuz, qorin sohasida to'planadi), giperkolesterinemiya rivojlanishiga olib keladi.

Uglevod almashinuvi: uglevodlarning me'da-ichak traktidan so'rilishini oshiradi; glyukoza-6-fosfataza faolligini oshiradi (jigardan qonga glyukoza kirishini oshiradi); fosfoenolpiruvatkarboksilaza faolligini va aminotransferazlar sintezini oshiradi (glyukoneogenezni faollashtiradi); giperglikemiya rivojlanishiga yordam beradi.

Suv-elektrolit almashinuvi: Na+ va suvni organizmda ushlab turadi, K+ chiqarilishini rag'batlantiradi (mineralokortikoid faollik), Ca+ so'rilishini kamaytiradi, suyak to'qimasining mineralizatsiyasini kamaytiradi.

Yallig'lanishga qarshi ta'sir eozinofillar va tukli hujayralar tomonidan yallig'lanish mediatorlarining chiqarilishini bostirish bilan bog'liq; lipokortinlar hosil bo'lishini induktsiya qilish va tukli hujayralar sonini kamaytirish, gialuron kislotasi ishlab chiqaruvchi tukli hujayralar sonini kamaytirish; kapillyarlarning o'tkazuvchanligini kamaytirish; hujayra membranalarini (ayniqsa lizosomal) va organellalar membranalarini barqarorlashtirish. Yallig'lanish jarayonining barcha bosqichlariga ta'sir qiladi: prostaglandinlar (Pg) sintezini araxidon kislotasi darajasida ingibitsiya qiladi (lipokortin fosfolipaza A2 ni bostiradi, araxidon kislotasining liberatsiyasini bostiradi va endoperoksidlar, leykotrienlar biosintezini bostiradi, yallig'lanish, allergiya va boshqalarni qo'llab-quvvatlaydi), "provospalitel' sitokinlar" (interleykin 1, o'sma nekrozi faktori alfa va boshqalar) sintezini; hujayra membranasining turli zararli omillarga qarshi chidamliligini oshiradi.

Immunosupressiv ta'sir limfoid to'qimaning involyutsiyasi, limfotsitlar (ayniqsa T-limfotsitlar) proliferatsiyasini bostirish, B-hujayralarning migratsiyasini va T- va B-limfotsitlar o'zaro ta'sirini bostirish, limfotsitlar va makrofaglardan sitokinlar (interleykin-1, 2; gamma-interferon) chiqarilishini bostirish va antitelalar hosil bo'lishini kamaytirish bilan bog'liq.

Allergiyaga qarshi ta'sir allergiya mediatorlarining sintezi va sekretsiyasini kamaytirish, sezgir tukli hujayralar va bazofillardan gistamin va boshqa biologik faol moddalarni chiqarilishini bostirish, aylanib yuruvchi bazofillar, T- va B-limfotsitlar, tukli hujayralar sonini kamaytirish; limfoid va biriktiruvchi to'qimaning rivojlanishini bostirish, allergiya mediatorlariga effektor hujayralarning sezgirligini kamaytirish, antitelalar hosil bo'lishini bostirish, organizmning immun javobini o'zgartirish natijasida rivojlanadi.

Nafas yo'llarining obstruktiv kasalliklarida ta'sir asosan yallig'lanish jarayonlarini bostirish, shilliq qavatlarning shishishini oldini olish yoki kamaytirish, bronxlar epiteliyasining submukozal qatlamining eozinofillar bilan infiltratsiyasini kamaytirish va bronxlar shilliq qavatida aylanib yuruvchi immun komplekslarining to'planishini kamaytirish, shuningdek shilliq qavatning eroziya va deskvamatsiyasini bostirish bilan bog'liq. Kichik va o'rta kalibrli bronxlarning beta-adrenoreseptorlarining endogen katekolaminlar va ekzogen simpatomimetiklarga sezgirligini oshiradi, shilliq qavatning ishlab chiqarilishini kamaytirish orqali shilliqning yopishqoqligini kamaytiradi.

AKTG sintezi va ikkilamchi - endogen GKS sintezini bostiradi.
Yallig'lanish jarayonida biriktiruvchi to'qima reaksiyalarini bostiradi va chandiq to'qima hosil bo'lishi ehtimolini kamaytiradi.

Ta'sir xususiyati - gipofiz funktsiyasini sezilarli darajada bostirish va deyarli mineralokortikosteroid faolligining yo'qligi.

1-1,5 mg/kun dozalar buyrak usti bezlari korteksining funktsiyasini bostiradi; biologik yarim chiqarilish davri - 32-72 soat (gipotalamus-gipofiz-kortikal modda tizimi bostirilishi davomiyligi).

Glyukokortikoid faollik kuchiga ko'ra 0,5 mg deksametazon taxminan 3,5 mg prednizon (yoki prednizolon), 15 mg gidrokortizon yoki 17,5 mg kortizonga teng.

Farmakokinetika

Qonda (60-70%) maxsus tashuvchi oqsil - transkortin bilan bog'lanadi. Histogematik to'siqlardan (shu jumladan gemato-ensefalik va platsentar) oson o'tadi.

Jigarda metabolizmga uchraydi (asosan glyukuron va sulfat kislotalari bilan kon'yugatsiya yo'li bilan) va faol bo'lmagan metabolitlarga aylanadi.

Buyraklar orqali chiqariladi (kichik qismi - laktatsiya bezlari orqali). Plazmadan deksametazonning T1/2 - 3-5 soat.

Qo'llash usuli

Kattalar uchun:

Tomir ichiga in'eksiya yoki infuziya shaklida, mushak ichiga yoki mahalliy — bo'g'im ichiga in'eksiya yoki teri yoki yumshoq to'qimalar infiltratiga in'eksiya orqali yuboriladi. Tomir ichiga infuziya uchun erituvchi sifatida 0,9% natriy xlorid eritmasi yoki 5% glyukoza eritmasi ishlatiladi.

Dori vositasini infuzion eritma bilan aralashtirishda aseptika qoidalariga rioya qilish kerak. Olingan aralashmani 24 soat ichida ishlatish kerak, chunki infuzion eritmalar odatda konservantlar saqlamaydi.
Parenteral qo'llash uchun preparatlar har bir qo'llashdan oldin begona aralashmalar va rang o'zgarishi uchun vizual tekshirilishi kerak.
Dori vositasining dozasini individual ravishda, kasallikning o'ziga xosligiga, davolash davomiyligiga, glyukokortikosteroidlarni ko'tarish qobiliyatiga va organizmning reaksiyasiga qarab tanlash kerak.

Kattalarga preparat parenteral ravishda og'ir holatlarda, og'iz orqali davolash imkoni bo'lmaganda yuboriladi.

Tomir ichiga va mushak ichiga qo'llash.
Preparatni boshlang'ich dozada 0,5 dan 9 mg/kunigacha qo'llash kerak, zarurat tug'ilganda doza oshirilishi mumkin.
Deksametazonning boshlang'ich dozalari klinik ta'sir paydo bo'lguncha qo'llanilishi kerak, so'ngra doza asta-sekin minimal samarali darajaga tushiriladi. Bir necha kun yoki undan ko'proq davomida yuqori dozalarda qo'llanganda, dozani asta-sekin, bir necha kun yoki uzoqroq muddat davomida kamaytirish kerak.
Mahalliy qo'llash.
Odatda preparat 0,2–4 mg dozada qo'llaniladi, xususan:

katta bo'g'imlar (masalan, tizza) — 2–4 mg;
kichik bo'g'imlar (masalan, falanga oralig'i, chakka-pastki jag') — 0,8–1 mg;
sinovial sumkalar — 2–3 mg;
paylar qoplamalari — 0,4–1 mg;
yumshoq to'qimalar infiltratsiyasi — 2–6 mg;
gangliyalar — 1–2 mg.

Bo'g'imga qayta qo'llash 3–4 oyda bir marta mumkin. Bir bo'g'imga butun hayot davomida 3 yoki 4 marta qo'llash mumkin. Bo'g'im ichiga tez-tez qo'llash xaftaga to'qimasiga zarar yetkazishi va suyak nekroziga olib kelishi mumkin. Bir vaqtning o'zida 2 tadan ortiq bo'g'imga in'eksiya qilish tavsiya etilmaydi.

Deksametazonning zararlangan joyga yuboriladigan doza bo'g'im ichiga qo'llash dozasiga tenglashtiriladi. Bir vaqtning o'zida 2 tadan ortiq zararlangan joyga deksametazonni qo'llash tavsiya etilmaydi.
Glyukokortikosteroidlarning bo'g'im ichiga in'eksiyalari mahalliy va tizimli reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin.
Infektsiyalangan, beqaror yoki deformatsiyalangan bo'g'imlarga glyukokortikosteroidlarni bo'g'im ichiga qo'llashdan saqlanish kerak.

Bolalar uchun:

Dori vositasi yangi tug'ilgan davrdan boshlab faqat o'ta zarur holatlarda qo'llaniladi. Deksametazon bilan davolash vaqtida bolalar va o'smirlarning o'sishi va rivojlanishini diqqat bilan kuzatish kerak.

O'rinbosar terapiya:
Preparatni 0,02 mg/kg tana vazniga (0,67 mg/m² tana yuzasi maydoniga) sutkada 3 in'eksiya shaklida yoki 0,008–0,01 mg/kg tana vazniga (0,2–0,3 mg/m² tana yuzasi maydoniga) qo'llash kerak.
Boshqa ko'rsatmalar:
Preparatni 0,02–0,1 mg/kg (0,8–5 mg/m² tana yuzasi maydoniga) har 12–24 soatda qo'llash kerak.

Ko'rsatmalar

Endokrin tizim kasalliklari:

Birlamchi yoki ikkilamchi buyrak usti bezlari yetishmovchiligida o'rinbosar terapiya (o'tkir yetishmovchilikdan tashqari).
O'tkir buyrak usti bezlari yetishmovchiligi (gidrokortizon yoki kortizon — tanlov vositalari, mineralokortikoidlar bilan birgalikda qo'llanishi mumkin).
Buyrak usti bezlari yetishmovchiligi yoki noaniq adrenokortikal zaxirasi bo'lgan bemorlarda operatsiyalar va jiddiy jarohatlar oldidan.
An'anaviy terapiyaga chidamli shok buyrak usti bezlari yetishmovchiligida.
Buyrak usti bezlarining tug'ma giperplaziyasi.
Qaynoq tiroidit va radiatsion tiroiditlarning og'ir shakllari.

Revmatologik kasalliklar (yordamchi terapiya):

Revmatoyid artrit (shu jumladan, yoshlar, bo'g'imdan tashqari ko'rinishlar).
Osteoartrozda sinovit, travmadan keyingi osteoartroz, epikondilit, o'tkir noaniq tendosinovit.
Psoriatik artrit, ankilozlovchi spondilit, biriktiruvchi to'qima tizimli kasalliklari, vaskulit.

Teri kasalliklari:

Pemfigus, og'ir ko'p shaklli eritema (Stivens-Jonson sindromi).
Eksfoliativ dermatit, bulloz gerpetiform dermatit, eksudativ eritemaning og'ir shakllari.
Tugunli eritema, seboreyali dermatit va psoriazning og'ir shakllari.
Davolashga bo'ysunmaydigan eshakemi, fungoid mioz, dermatomiozitlar.

Allergik kasalliklar (an'anaviy davolashga bo'ysunmaydigan):

Bronxial astma, kontakt dermatit, atopik dermatit, zardob kasalligi.
Surunkali yoki mavsumiy allergik rinit, dori vositalariga allergiya.
Qon quyishdan keyin eshakemi.

Ko'z kasalliklari:

Ko'zning yallig'lanish kasalliklari (o'tkir markaziy xorioidit, ko'z nervi nevriti).
Allergik kasalliklar (kon'yunktivitlar, uveitlar, skleritlar, keratitlar, iritlar).
Tizimli immun kasalliklari (sarkoidoz, chakka arteriti).
Ko'z chuquridagi proliferativ o'zgarishlar (endokrin oftalmopatiya, psevdotumor).
Rog' ko'chirilishida immunosupressiv terapiya.

Me'da-ichak kasalliklari:

Yarali kolit, Kron kasalligi, surunkali autoimmun gepatitlarda bemorni kritik holatdan chiqarish.
Jigar transplantatsiyasida rad etish reaksiyasi.

Nafas yo'llari kasalliklari:

Simptomatik sarkoidoz.
O'tkir toksik bronxiolit, surunkali bronxit va astma (zo'rayishda).
O'choqli yoki tarqalgan o'pka tuberkulyozi (tuberkulyozga qarshi terapiya bilan birgalikda).
Berilioz, radiatsion yoki aspiratsion pnevmonit.

Gematologik kasalliklar:

Olingan yoki tug'ma surunkali aplastik anemiya.
Autoimmun gemolitik anemiya, kattalarda ikkilamchi trombotsitopeniya.
O'tkir limfoblastik leykemiya (induksion terapiya), kattalarda idiopatik trombotsitopenik purpura.

Buyrak kasalliklari:

Buyrak transplantatsiyasida immunosupressiv terapiya.
Nefrotik sindromda diurezni rag'batlantirish, tizimli qizil volchanka bilan buyrak funktsiyasining buzilishi.

Yomon onkologik kasalliklar:

Kattalarda leykemiya va limfoma palyativ davolash.
Bolalarda o'tkir leykemiya, yomon kasalliklarda giperkaltsiemiya.

Bosh miya shishi:

Bosh miya shishi birlamchi yoki metastatik o'sma bilan.
Bosh miya jarohatlari, bosh miya jarohatlari.

Shok:

An'anaviy davolashga bo'ysunmaydigan shok, anafilaktik shok (adrenalindan keyin tomir ichiga).
Buyrak usti bezlari yetishmovchiligi bo'lgan bemorlarda shok, operatsiya oldidan shokni oldini olish uchun.

Koronavirus kasalligi 2019 (COVID-19):

Qo'shimcha kislorod terapiyasini talab qiladigan kattalar va o'smirlar (12 yoshdan boshlab tana vazni ≥40 kg) uchun COVID-19 davolash.

Boshqa ko'rsatmalar:

Subaraxnoidal blokada bilan tuberkulyoz meningit (tuberkulyozga qarshi terapiya bilan birgalikda).
Nevrologik simptomlar, miokardit bilan trixinellyoz.
Aponervoz yoki pay kistoz o'smasi.

Bo'g'im ichiga yoki yumshoq to'qimalarga qo'llash ko'rsatmalari:

Revmatoyid artrit (alohida bo'g'imning og'ir yallig'lanishi), ankilozlovchi spondilit (an'anaviy terapiyaga javob bermaganda).
Psoriatik artrit, monoartrit, bo'g'imlar osteoartriti (sinovit va eksudatsiya holatida).
Bo'g'imdan tashqari revmatizm (epikondilit, tendovaginit, bursit).
O'tkir va podagrik artrit.

Mahalliy qo'llash (zararlangan joyga qo'llash):

Keloid zararlanishlar, gipertrifikatsiyalangan, yallig'langan va infiltratsiyalangan zararlanishlar liken, psoriaz, halqa granulomada.
Sklerozlovchi follikulit, diskoyid lupus, teri sarkoidozi.
Mahalliy alopesiya.

Qarshi ko'rsatmalar

Faol modda yoki dori vositasining boshqa komponentlariga yuqori sezuvchanlik.
O'tkir virusli, bakterial yoki tizimli zamburug'li infeksiyalar (agar mos terapiya o'tkazilmasa).
Jonli vaktsina bilan vaktsinatsiya.
Itsenko-Kushing sindromi.
Mushak ichiga qo'llash qon ivish kasalliklari bo'lgan bemorlarga qarshi ko'rsatilgan.
Mahalliy qo'llashda — bakteremiya, tizimli zamburug'li infeksiyalar, qo'llash joyidagi infeksiyalar, shu jumladan gonoreya yoki tuberkulyoz tufayli septik artrit, beqaror bo'g'imlari bo'lgan bemorlarga qo'llash.

Maxsus ko'rsatmalar

Deksametazon bilan davolash vaqtida (ayniqsa uzoq muddatli) oftalmolog kuzatuvi, qon bosimi va suv-elektrolit muvozanati holatini, shuningdek periferik qon manzarasi va qondagi glyukoza darajasini nazorat qilish kerak.

Nojo'ya ta'sirlarni kamaytirish maqsadida antatsidlar tayinlanishi mumkin, shuningdek organizmga K+ kirishini oshirish kerak (dieta, kaliy preparatlari). Oziq-ovqat oqsillar, vitaminlarga boy bo'lishi, yog'lar, uglevodlar va osh tuzi miqdorini cheklash kerak.

Preparatning ta'siri gipotiroidizm va jigar sirrozi bo'lgan bemorlarda kuchayadi. Preparat mavjud emotsional beqarorlik yoki psixotik buzilishlarni kuchaytirishi mumkin. Anamnezda psixozlar ko'rsatilgan bo'lsa, deksametazon yuqori dozalarda shifokor nazorati ostida tayinlanadi.

O'tkir va subakut miokard infarktida ehtiyotkorlik bilan qo'llash kerak - nekroz o'choqlarining tarqalishi, chandiq to'qima hosil bo'lishining sekinlashishi va yurak mushagining yorilishi mumkin.

Qo'llab-quvvatlovchi davolash vaqtida stressli vaziyatlarda (masalan, jarrohlik operatsiyalari, jarohatlar yoki infeksion kasalliklar) glyukokortikosteroidlarga bo'lgan ehtiyojning oshishi munosabati bilan preparat dozasini tuzatish kerak. Deksametazon bilan uzoq muddatli davolash tugaganidan keyin bir yil davomida bemorlarni diqqat bilan kuzatish kerak, chunki stressli vaziyatlarda buyrak usti bezlari korteksining nisbiy yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin.

To'satdan bekor qilishda, ayniqsa yuqori dozalarda qo'llashdan keyin, "bekor qilish" sindromi (anoreksiya, ko'ngil aynishi, sekinlashish, umumiy mushak-skelet og'riqlari, umumiy zaiflik) va shuningdek, deksametazon tayinlangan kasallikning zo'rayishi mumkin.

Deksametazon bilan davolash vaqtida vaktsinatsiya o'tkazilmasligi kerak, chunki uning samaradorligi (immun javobi) kamayadi.

Deksametazon interkurrent infeksiyalar, septik holatlar va tuberkulyozda tayinlanganda, bakteritsid ta'sirga ega antibiotiklar bilan bir vaqtda davolash o'tkazilishi kerak.

Bolalarda deksametazon bilan uzoq muddatli davolash vaqtida o'sish va rivojlanish dinamikasini diqqat bilan kuzatish kerak. Davolash davrida qizamiq yoki suvchechak bilan kasallangan bemorlar bilan aloqada bo'lgan bolalarga profilaktik maqsadda maxsus immunoglobulinlar tayinlanadi.

Mineralokortikoid ta'sirining zaifligi tufayli buyrak usti bezlari yetishmovchiligida o'rinbosar terapiya uchun deksametazon mineralokortikoidlar bilan birgalikda qo'llaniladi.

Qandli diabet bilan kasallangan bemorlarda qondagi glyukoza miqdorini nazorat qilish va zarurat tug'ilganda terapiyani tuzatish kerak.

Suyak-bo'g'im tizimi uchun rentgenologik nazorat ko'rsatiladi (umurtqa pog'onasi, qo'l suyaklari suratlari).

Yashirin infeksion buyrak va siydik chiqarish yo'llari kasalliklari bo'lgan bemorlarda deksametazon leykotsituriyani keltirib chiqarishi mumkin, bu diagnostik ahamiyatga ega bo'lishi mumkin.

Deksametazon 11- va 17-oksiketokortikosteroidlar metabolitlari miqdorini oshiradi.

Nojo'ya ta'sirlar

Qisqa muddatli davolashda nojo'ya reaktsiyalar.

Me'da-ichak trakti tomonidan: peptik yara, o'tkir pankreatit.
Endokrin tizim tomonidan: buyrak usti bezlari funktsiyasining vaqtincha bostirilishi.
Modda almashinuvi tomonidan: uglevodlarga tolerantlikning pasayishi, ishtahaning oshishi, tana vaznining oshishi, gipertigliseridemiya.
Psixika tomonidan: psixik buzilishlar.
Immun tizim tomonidan: gipersezuvchanlik reaktsiyalari.

Uzoq muddatli davolashda nojo'ya reaktsiyalar.

Ko'z organlari tomonidan: katarakta, glaukoma.
Endokrin tizim tomonidan: buyrak usti bezlari funktsiyasining uzoq muddatli bostirilishi, bolalarda o'sishning kechikishi, epifizar o'sish zonalarining erta yopilishi.
Modda almashinuvi tomonidan: semizlik.
Yurak-qon tomir tizimi tomonidan: arterial gipertenziya, teleangiektaziya.
Immun tizim tomonidan: immun javobning pasayishi va infeksion kasalliklarga yuqori sezuvchanlik.
Teri va teri osti to'qimasi tomonidan: terining yupqalashishi.
Harakat tizimi va biriktiruvchi to'qima tomonidan: mushak atrofiyasi, osteoporoz, trubka suyaklarining sinishi, suyaklarning aseptik nekrozi.

Deksametazon bilan davolashda alohida organlar va tizimlarda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan nojo'ya reaktsiyalar.

Ko'z organlari tomonidan: ko'z ichki bosimining oshishi, glaukoma, katarakta, ekzoftalm, papilloedema, kornea yoki skleraning yupqalashishi, retrolental fibroz, oftalmologik virusli yoki zamburug'li kasalliklarning zo'rayishi.
Nafas olish tizimi, ko'krak va o'rta ko'krak organlari tomonidan: o'pka shishi.
Me'da-ichak trakti tomonidan: ko'ngil aynishi, qusish, dispepsiya, hiqichoq, meteorizm, ezofagit, qizilo'ngach kandidazi, ishtahaning oshishi yoki kamayishi; kamdan-kam hollarda - me'da va o'n ikki barmoq ichak peptik yaralari, shuningdek, me'da-ichak traktida yara perforatsiyalari va qon ketishlari (qonli qusish, melena), pankreatit va o't pufagi va ichak perforatsiyasi (ayniqsa surunkali ichak yallig'lanishi bo'lgan bemorlarda), me'da-ichak trakti atoniyasi.
Jigar va o't chiqarish yo'llari tomonidan: jigar fermentlari darajasining oshishi, gepatomegaliya.
Endokrin tizim tomonidan: buyrak usti bezlari funktsiyasining bostirilishi va atrofiyasi (stressga javobning pasayishi), gipotalamo-gipofizar-buynak usti bezlari tizimining bostirilishi, Itsenko-Kushing sindromi, bolalarda jinsiy rivojlanishning kechikishi, jinsiy gormonlar sekretsiyasining buzilishi (menstruatsiya siklining buzilishi, amenoreya, girsutizm, impotentsiya), giperglikemiya, "steroid" qandli diabet, latent diabetning klinik faol shaklga o'tishi, uglevodlarga tolerantlikning pasayishi, diabet bilan kasallangan bemorlarda insulin yoki og'iz orqali qabul qilinadigan antidiyabetik dorilarga ehtiyojning oshishi.
Modda almashinuvi tomonidan: kaltsiy ionlarining ko'paygan chiqarilishi, gipokaltsemiya, tana vaznining oshishi, azotning manfiy balansi (oqsillarni ko'proq parchalanishi), suyuqlik va natriy ionlarining ushlanishi (periferik shishlar), gipernatriemiya, kaliy ionlarining ko'paygan chiqarilishi, gipokaliemik sindrom: gipokaliemiya, gipokaliemik alkaloz, aritmiya, mialgiya yoki mushak spazmi, o'sma lizis sindromi.
Nerv tizimi tomonidan: davolashdan keyin ko'z nervi diskining shishi va ichki bosimning oshishi (psevdotumor), epilepsiyaning zo'rayishi, bosh aylanishi, hushdan ketish, tutqanoq, bosh og'rig'i, giperkineziya, nevrit, neyropatiya, paresteziya; bolalarda dori vositasi bosh miya korteksining falajini keltirib chiqarishi mumkin.
Psixika tomonidan: shaxs va xulq-atvor o'zgarishlari, ko'pincha affektiv buzilishlar (bezovtalik, eyforiya, deliryum, paranoya, asabiylik, xavotirlik, dezorientatsiya, depressiya, kayfiyatning o'zgaruvchanligi, o'z joniga qasd qilish fikrlari), uyqu buzilishlari, kognitiv disfunktsiya (shu jumladan ongning chalkashligi va amneziya), psixotik reaktsiyalar (shu jumladan maniya, gallyutsinatsiyalar, psixozlar va shizofreniyaning zo'rayishi).
Yurak-qon tomir tizimi tomonidan: paroksizmal bradikardiya, yurak to'xtashi, yurak aritmiyalari, stenokardiya xuruji, yurakning kattalashishi, tomir yetishmovchiligi, turg'un yurak yetishmovchiligi, surunkali yurak yetishmovchiligi, yog' emboliyasi, arterial gipertenziya, gipertrofik kardiomiopatiya muddatidan oldin tug'ilgan chaqaloqlarda; juda kam hollarda - yaqinda miokard infarkti o'tkazgan bemorlarda yurak yorilishi; shuningdek, polipot ventrikulyar ekstrasistoliya, gipertonik ensefalopatiya, taxikardiya, tromboembolizm, tromboflebit, vaskulit mumkin.
Qon va limfa tizimi tomonidan: tromboembolizm, tromboflebit holatlari, monotsitlar va/yoki limfotsitlar sonining kamayishi, leykotsitoz, eozinofiliya (boshqa glyukokortikoidlar qo'llanganda bo'lgani kabi), kamdan-kam hollarda - trombotsitopeniya va netrombotsitopenik purpura.
Immun tizim tomonidan: gipersezuvchanlik reaktsiyalari, shu jumladan toshma, qichishish, giperemiya, allergik dermatit, eshakemi, Kvinke shishi, bronxospazm, anafilaktik shok, immunosupressiya.
Teri va teri osti to'qimasi tomonidan: terining regenerativ va reparativ funktsiyalarining bostirilishi, yaralarning sekin bitishi, yupqa va sezgir teri, terining qurishi, teri atrofiyasi, gipero- yoki gipopigmentatsiya, teri osti to'qimasining taqsimlanishining buzilishi, ekximoz, steril abstsess, petechiyalar, akne, striyalar, teleangiektaziya, teri testlari va vaktsinalarga javobning bostirilishi.
Harakat tizimi va biriktiruvchi to'qima tomonidan: mushak zaifligi, mushak atrofiyasi, steroid miopatiya (mushak zaifligi mushak katabolizmini keltirib chiqaradi), osteoporoz (kaltsiy chiqarilishining oshishi), trubka suyaklarining sinishi yoki umurtqa pog'onasining kompression sinishi, aseptik osteonekroz (ko'proq - son va yelka suyaklari boshlarining aseptik nekrozi), paylarning yorilishi (ayniqsa, ba'zi xinolonlar bilan bir vaqtda qo'llanganda), bolalarda o'sish va suyaklarning mineralizatsiya jarayonining kechikishi, epifizar o'sish zonalarining erta yopilishi.
Umumiy buzilishlar va qo'llash joyidagi reaktsiyalar: gipersezuvchanlik reaktsiyalari, shu jumladan toshma, qichishish, giperemiya va terining qichishi, og'riqsiz bo'g'imning buzilishi, bu simptomatik jihatdan neyrogen artropatiyaga (Sharqo bo'g'imi) o'xshaydi.
Boshqalar: g'ayrioddiy zaiflik va charchoqning oshishi, zamburug'li, virusli yoki bakterial infeksiyalarning rivojlanishi yoki zo'rayishi xavfining oshishi, shartli-patogen infeksiyalarning rivojlanishi, regenerativ va reparativ jarayonlarning bostirilishi, shishlar, terlashning oshishi, leykotsituria, bekor qilish sindromi. Dori vositasi jismoniy qaramlikni keltirib chiqarishi mumkin.

Glyukokortikosteroidlar bekor qilish sindromining belgilari.
Deksametazon bilan uzoq muddat davolangan bemorlarda doza juda tez kamaytirilganda bekor qilish sindromi va buyrak usti bezlari yetishmovchiligi, arterial gipotenziya, mumkin bo'lgan o'lim holati kuzatilishi mumkin. Ba'zi hollarda bekor qilish sindromi simptomlari bemor davolangan kasallikning yomonlashishi yoki qaytalanishi belgilari bilan o'xshash bo'lishi mumkin.

Dozaning oshib ketishi

Belgilar: nojo'ya ta'sirlarning kuchayishi.

Davolash: nojo'ya hodisalar rivojlanganda - simptomatik terapiya, Itsenko-Kushing sindromida - aminoglutetimid tayinlash.

Dorilarning o'zaro ta'siri

Deksametazonning boshqa tomir ichiga qo'llanadigan preparatlar bilan farmatsevtik nomuvofiqligi mumkin - uni boshqa preparatlardan alohida (tomir ichiga bolus yoki boshqa tomchilatib, ikkinchi eritma sifatida) kiritish tavsiya etiladi. Deksametazon eritmasi heparin bilan aralashtirilganda cho'kma hosil bo'ladi.

Deksametazonni bir vaqtda tayinlash:

jigar mikrosomal fermentlari induktorlari (fenobarbital, rifampitsin, fenitoin, teofillin, efedrin) bilan uning konsentratsiyasini kamaytiradi;
diuretiklar (ayniqsa tiazidlar va karboangidraza ingibitorlari) va amfoteritsin V bilan - K+ chiqarilishini kuchaytirishi va yurak yetishmovchiligi rivojlanish xavfini oshirishi mumkin;
natriy saqlovchi preparatlar bilan - shishlar rivojlanishi va arterial bosimning oshishi;
yurak glikozidlari bilan - ularning ko'tarilishi yomonlashadi va ventrikulyar ekstrasistoliyaning rivojlanish ehtimoli oshadi (gipokaliemiya tufayli);
bilvosita antikoagulyantlar bilan - ularning ta'siri zaiflashadi (kamdan-kam hollarda kuchayadi) (dozani tuzatish kerak);
antikoagulyantlar va trombolitiklar bilan - me'da-ichak traktidagi yaralardan qon ketish xavfi oshadi;
etanol va NPVV bilan - me'da-ichak traktida eroziya-yara zararlanishlari va qon ketishlar rivojlanish xavfi oshadi (artritlarni davolashda NPVV bilan kombinatsiyada glyukokortikosteroidlar dozasini kamaytirish mumkin, chunki terapevtik ta'sirning yig'ilishi);
paratsetamol bilan - gepatotoksiklik rivojlanish xavfi oshadi (jigar fermentlari induktsiyasi va paratsetamolning toksik metabolitining hosil bo'lishi);
asetilsalitsil kislotasi bilan - uning chiqarilishini tezlashtiradi va qondagi konsentratsiyasini kamaytiradi (deksametazon bekor qilinganda qondagi salitsilatlar darajasi oshadi va nojo'ya ta'sirlar rivojlanish xavfi oshadi);
insulin va og'iz orqali qabul qilinadigan gipoglikemik preparatlar, gipotenziya vositalari bilan - ularning samaradorligi kamayadi;
D vitamini bilan - ichakda Ca2+ so'rilishga ta'siri kamayadi;
somaotrop gormon bilan - uning samaradorligini kamaytiradi, prazikvantel bilan esa - uning konsentratsiyasini;
M-xolinoblokatorlar (shu jumladan antihistamin preparatlar va trisiklik antidepressantlar) va nitratlar bilan - ko'z ichki bosimini oshirishga yordam beradi;
izoniazid va mexiletin bilan - ularning metabolizmini oshiradi (ayniqsa "sekin" asetilatorlarda), bu ularning plazmadagi konsentratsiyasini kamaytiradi.

Karboangidraza ingibitorlari va "halqa" diuretiklar osteoporoz rivojlanish xavfini oshirishi mumkin.

Indometatsin, deksametazonni albuminlar bilan bog'lanishidan chiqarib, uning nojo'ya ta'sirlarini rivojlanish xavfini oshiradi.

AKTG deksametazonning ta'sirini kuchaytiradi.

Ergokalsiferol va paratgormon deksametazon keltirib chiqaradigan osteopatiya rivojlanishiga to'sqinlik qiladi.

Siklosporin va ketokonazol, deksametazonning metabolizmini sekinlashtirib, ba'zi hollarda uning toksikligini oshirishi mumkin.

Androgenlar va steroid anabolik preparatlar bilan bir vaqtda tayinlash deksametazon bilan periferik shishlar va girsutizm, akne paydo bo'lishiga yordam beradi.

Estrogenlar va og'iz orqali qabul qilinadigan estrogen saqlovchi kontratseptivlar deksametazonning klirensini kamaytiradi, bu uning ta'sirining kuchayishi bilan birga kelishi mumkin.

Mitotan va buyrak usti bezlari korteksining funktsiyasini ingibitorlari deksametazon dozasini oshirish zaruratini keltirib chiqarishi mumkin.

Jonli antivirus vaktsinalari bilan bir vaqtda qo'llanganda va boshqa immunizatsiya turlari fonida viruslarning faollashishi va infeksiyalar rivojlanish xavfini oshiradi.

Antipsixotik vositalar (neyroleptiklar) va azatioprin deksametazon tayinlanganda katarakta rivojlanish xavfini oshiradi.

Antitireoid preparatlar bilan bir vaqtda qo'llanganda deksametazonning klirensi kamayadi, tireoid gormonlar bilan esa - oshadi.